Matcha là gì?
Matcha (抹茶) là bột trà xanh Nhật Bản được xay mịn từ lá trà tencha, loại lá được che bóng trong nhiều tuần trước khi thu hoạch. Quá trình che bóng buộc cây trà tích lũy nhiều diệp lục và L-theanine hơn, tạo nên màu xanh ngọc đặc trưng và vị umami ngọt sâu. Khi uống matcha, bạn không pha rồi bỏ bã. Bạn tiêu thụ toàn bộ lá trà ở dạng bột, nghĩa là hấp thụ gần như trọn vẹn mọi dưỡng chất bên trong.
Đây là điều làm matcha khác biệt hoàn toàn so với mọi loại trà xanh thông thường.
Matcha có mấy loại? Phân biệt ceremonial và culinary grade
Matcha được chia làm hai nhóm chính dựa trên mục đích sử dụng và chất lượng lá trà:
Ceremonial grade: loại cao cấp nhất, làm từ lá non nhất của vụ thu hoạch đầu tiên trong năm. Màu xanh tươi sáng như ngọc bích, vị ngọt umami rõ ràng, ít đắng. Dùng để pha uống thuần, chỉ với nước nóng, không cần thêm gì. Đây là matcha của trà đạo Nhật Bản, nơi từng động tác pha trà đều có ý nghĩa riêng.
Culinary grade: làm từ lá già hơn, vị đậm và đắng hơn một chút, màu xanh ít tươi hơn. Phù hợp để pha matcha latte, làm bánh, nấu ăn hoặc kết hợp với các nguyên liệu khác. Nhiều quán cà phê dùng culinary grade cho đồ uống matcha, hoàn toàn hợp lý khi sữa hoặc đường là một phần của công thức.
Không có loại nào “tốt hơn” tuyệt đối. Quan trọng là dùng đúng mục đích.
Cách nhận biết matcha chất lượng tốt
Nhiều người mua matcha nhưng không biết cách phân biệt. Đây là những dấu hiệu bạn có thể kiểm tra ngay tại nhà:
Màu sắc: Matcha tốt có màu xanh ngọc tươi, không vàng, không nâu, không xỉn. Màu sắc là thước đo đầu tiên và rõ nhất của chất lượng. Nếu matcha có màu vàng hoặc xanh lá ô liu, đó là dấu hiệu của lá già, bảo quản kém, hoặc bị oxy hóa.
Kết cấu: Khi chạm ngón tay vào bột, matcha chất lượng mịn như phấn trang điểm, không lợn cợn, không vón cục. Độ mịn này là kết quả của quá trình xay chậm bằng đá nhiều giờ đồng hồ.
Mùi hương: Mở hộp matcha tốt, bạn sẽ ngửi thấy ngay mùi cỏ tươi, đôi khi có chút thơm rong biển nhẹ. Nếu không có mùi gì, hoặc mùi cỏ khô, matcha đó đã già hoặc bảo quản không đúng cách.
Vị: Nhúng ít bột vào đầu lưỡi: matcha tốt có vị ngọt umami thoảng qua trước khi đắng nhẹ theo sau. Nếu đắng gắt ngay lập tức mà không có umami, đó là matcha chất lượng thấp.
Cách pha matcha đúng cách tại nhà
Pha matcha không khó, nhưng có vài bước quan trọng để tránh vón cục và mất hương vị:
Dụng cụ cần có:
- Chén matcha (chawan) hoặc bất kỳ bát sứ nhỏ nào
- Phới đánh matcha (chasen), bước này thực sự quan trọng
- Rây lọc nhỏ
Các bước pha cơ bản:
- Rây bột: Rây 1–2 thìa cà phê matcha (khoảng 2–3g) qua rây lọc vào chén, bước này giúp bột mịn hơn và pha đều hơn.
- Thêm nước: Đổ khoảng 70–80ml nước nóng không sôi, lý tưởng là 70–80°C. Nước sôi sẽ làm matcha đắng và mất màu xanh.
- Đánh bột: Dùng phới đánh theo chuyển động chữ W nhanh và đều khoảng 15–20 giây cho đến khi bột tan hết và xuất hiện lớp bọt mịn trên mặt.
- Thưởng thức ngay: Matcha nên uống ngay sau khi pha, khi bọt còn tươi và nhiệt độ còn ấm.
Nếu muốn làm matcha latte, pha đậm hơn một chút (ít nước hơn) rồi đổ sữa nóng hoặc lạnh vào theo sở thích.
Lợi ích sức khỏe của matcha
Matcha không chỉ là thức uống ngon. Khoa học đã xác nhận nhiều lợi ích thực sự:
Chất chống oxy hóa EGCG: Matcha chứa nồng độ epigallocatechin gallate (EGCG) cao hơn bất kỳ loại trà nào khác. EGCG là chất chống oxy hóa mạnh, được nghiên cứu về vai trò hỗ trợ sức khỏe tim mạch và tăng cường miễn dịch.
L-theanine và caffeine, bộ đôi hoàn hảo: Matcha chứa cả caffeine (khoảng 25–35mg mỗi tách) lẫn L-theanine, một amino acid tạo cảm giác tỉnh táo, bình tĩnh và tập trung mà không gây hồi hộp hay tăng nhịp tim như cà phê. Nhiều người mô tả năng lượng từ matcha là “sạch hơn” và “bền hơn” so với cà phê.
Hỗ trợ tâm trạng: L-theanine kích thích sóng alpha trong não, trạng thái tương tự khi thiền định, giúp giảm căng thẳng trong khi vẫn duy trì sự tỉnh táo.
Chứa nhiều dưỡng chất hơn trà xanh thông thường: Vì bạn uống toàn bộ lá trà thay vì chỉ nước pha, lượng dưỡng chất hấp thụ được gấp nhiều lần so với trà xanh túi lọc thông thường.
Matcha tại quán: nên gọi gì?
Khi ghé các quán matcha cafe tại Sài Gòn, bạn sẽ thường thấy những lựa chọn sau:
Matcha latte (nóng/lạnh): Cổ điển nhất, matcha pha đậm kết hợp với sữa tươi. Nếu là lần đầu thử matcha, đây là điểm khởi đầu lý tưởng: vị matcha vẫn rõ ràng nhưng được sữa làm dịu đi phần đắng.
Creamy matcha: Matcha phủ thêm lớp kem tươi hoặc cold foam bên trên. Sự tương phản giữa matcha đậm và kem béo ngậy tạo nên trải nghiệm phức tạp hơn, thú vị hơn theo từng ngụm.
Matcha thuần (ủ truyền thống): Dành cho người thực sự muốn hiểu matcha là gì, chỉ bột và nước nóng, không thêm gì. Vị umami nguyên bản, đắng nhẹ, và hương thơm cỏ tươi tinh khiết nhất.
Tại 7 Kafe ở Bình Thạnh, thực đơn matcha được thiết kế để phù hợp với cả người mới lần đầu và người đã quen, từ matcha latte mịn màng đến creamy matcha đặc sánh, phục vụ trong không gian zen tĩnh lặng nơi thời gian thực sự chậm lại.
Những câu hỏi thường gặp
Matcha uống lúc nào là tốt nhất?
Buổi sáng đến đầu buổi chiều là thời điểm lý tưởng. Matcha chứa caffeine nên tránh uống sau 3–4 giờ chiều nếu bạn nhạy cảm với caffeine. Uống sau ăn khoảng 30 phút sẽ giúp hấp thụ dưỡng chất tốt hơn và tránh cảm giác kích ứng dạ dày khi uống lúc bụng đói.
Matcha có thể uống hàng ngày không?
Hoàn toàn được. Nhiều người Nhật và người theo lối sống sức khỏe uống 1–2 tách matcha mỗi ngày. Tuy nhiên, vì matcha có caffeine và chứa vitamin K ở lượng nhất định, người đang dùng thuốc chống đông máu nên tham khảo bác sĩ. Phụ nữ mang thai nên hạn chế và tham khảo ý kiến y tế.
Matcha latte có cần thêm đường không?
Không bắt buộc. Matcha chất lượng tốt có độ ngọt umami tự nhiên, không đắng gắt khi pha đúng cách. Nếu bạn mới thử matcha, có thể thêm một chút mật ong hoặc đường để làm quen. Theo thời gian, nhiều người giảm dần lượng đường và học cách thưởng thức vị matcha nguyên bản.
Matcha khác trà xanh thông thường như thế nào?
Matcha và trà xanh đến từ cùng một cây nhưng khác nhau hoàn toàn về cách canh tác và chế biến. Lá matcha được che bóng trước thu hoạch, tăng cường diệp lục và L-theanine. Sau đó lá được xay thành bột mịn thay vì pha ngâm rồi bỏ bã. Kết quả: matcha có nồng độ dưỡng chất, caffeine và hương vị đậm hơn nhiều lần so với trà xanh túi lọc thông thường.
Lần đầu thử matcha hay đã là người yêu matcha lâu năm, 7 Kafe tại 180/79 Nguyễn Hữu Cảnh, Bình Thạnh đều có chỗ cho bạn. Một ly matcha latte, một góc nhỏ yên tĩnh, và buổi chiều Sài Gòn bỗng trở nên khác đi.